Hướng dẫn sử dụng tiêm dưới da

Tiêm dưới da (Intramuscular injection)

1) Định nghĩa: là đưa một lượng thuốc vào mô liên kết lỏng lẻo dưới da (lớp mỡ).

2) Chỉ định: Chỉ cần nhớ là tiêm trong da dùng cho các mục đích muốn cho thuốc thấm từ từ vào cơ thể để phát huy tác dụng từ từ như: Atropin sulfat, insulin…

3) Chống chỉ định: Các thuốc dầu khó tan như: testosteron - Da có vấn đề không thuận lợi để tiêm như bị nứt nẻ

4) Dụng cụ: Thường dùng loại bơm tiêm 2ml, 5ml - Kim tiêm đầu vát hơn tiêm trong da 

5) Vùng tiêm: những chỗ trên cơ thể không quá nhạy cảm đều có thể tiêm được. Thường chọn mặt ngoài cánh tay, 1/3 giữa trước ngoài đùi. bả vai…

6) Cách tiêm: 

+ Phương pháp véo da

• Tay trái dùng ngón trỏ và ngón cái véo da bệnh nhân lên.
• Ngửa mũi vát của kim lên trên, chếch với mặt da khoảng 30 – 45 độ. Đâm kim nhanh qua da. Khi có cảm giác kim đã vào vùng mô liên kết thì bỏ tay trái ra, xoay nhẹ pittong vài lần xem có máu ra không. (Nếu có thì rút bớt kim ra hoặc đâm sâu thêm)
• Khi đã bơm hết thuốc, tay trái kéo chếch căng da chỗ tiêm để thuốc không thoát ra theo mũi kim và rút kim ra nhanh.
• Sát khuẩn lại da.

+ Phương pháp căng da

• .Một tay căng da
• Tay kia cầm bơm kim tiêm đâm kim nhanh chếch 300 đến 450 so với mặt da.
• Rút thử nòng bơm tiêm xem có máu không (nếu có máu thì rút lui kim ra hoặc đâm sâu thêm vào khi nào không có máu ra là được).
•  Bơm thuốc từ từ -theo dõi sắc mặt người bệnh.
•  Khi hết thuốc một tay căng da, tay kia rút kim nhanh, tại chỗ tiêm phồng to lên là đúng kỹ thuật.
•  Sát khuẩn lại nơi tiêm.

7. Các tai biến tiêm dưới da

7.1.Tai biến do vô khuẩn không tốt

        Do không đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn trước, trong và sau khi tiêm dẫn tới bệnh nhân bị nhiễm khuẩn,

        Áp xe tại chỗ: chỗ tiêm tấy đỏ, sưng nóng, toàn thân có thể sốt hoặc không.

        Xử trí: chườm nóng, dùng kháng sinh trong trường hợp thuốc tiêm không phải là thuốc kháng sinh.

        Chích áp xe khi áp xe đã mềm hóa mủ rõ.

        Lây nhiễm bệnh truyền nhiễm như viêm gan virus B, C, HIV, các bệnh lây truyền theo đường máu, da và niêm mạc.

        Do vô khuẩn không tốt, không đảm bảo nguyên tắc khử khuẩn, tiệt khuẩn, thực hành kỹ thuật không đúng quy định.

7.2. Tai biến thường gặp

        Gẫy kim, quằn kim do bệnh nhân giãy giụa mạnh hoặc do tiêm không đúng kỹ thuật. Vì vậy không tiêm ngập đốc kim, khi kim gẫy có thể rút ra được.

        Bệnh nhân bị sốc: do bơm thuốc quá nhanh hoặc bệnh nhân quá sợ hãi, bệnh nhân bị đau không chịu được.

        Thực hiện nguyên tắc khi tiêm hai nhanh một chậm (đâm kim và rút kim nhanh, bơm thuốc chậm), trước khi tiêm phải tiếp xúc, giải thích để bệnh nhân yên tâm, tránh sợ hãi, lo lắng…

7.3. Các tai biến do thuốc

        Bệnh nhân đau, áp xe vô khuẩn: do thuốc tiêm vào không hấp thụ được hoặc hấp thụ rất chậm.

        Phát hiện: chỗ tiêm sưng, nóng, đỏ.

        Xử trí: chườm nóng, chích áp xe nếu cần.

        Gây mảng mục ở trẻ em sau khi tiêm insulin, bismut, quinin, các chất dầu, các hormon, các dung dịch iod.

        Sốc phản vệ: do phản ứng của cơ thể đối với thuốc.

8. Làm gì để phòng tránh tai biến khi tiêm dưới da

        Tai biến khi tiêm dưới da có thể diễn ra rất sớm hay đôi khi muộn hơn sau một vài giờ, nhưng khi đã xảy ra sốc phản vệ, diễn tiến sẽ rất nhanh trong vòng 1–2 phút và chuyển sang trạng thái nguy kịch, lúc này rất khó để đảo ngược tình huống. Vì vậy, bạn hãy lưu ý những điều sau để phòng tránh tai biến:

        Đối với người bệnh: Nếu có tiền sử dị ứng, hãy trao đổi thật kỹ với bác sĩ khi được đơn thuốc vì những người như bạn sẽ rất dễ bị dị ứng khi dùng thuốc. Hãy luôn mang theo bên mình các loại thuốc giải dị ứng.

        Khi đang tiêm thuốc, nếu thấy có những cảm giác khác thường như bồn chồn, hốt hoảng, sợ hãi, tê lưỡi.. hãy nói ngay với bác sĩ để ngừng tiêm và kịp thời xử lý như sốc phản vệ.

        Sau khi tiêm thuốc xong nên ở lại phòng tiêm khoảng 15-30 phút, không nên ra về ngay đề phòng sốc phản vệ xảy ra muộn hơn với tùy cơ địa từng người.

        Sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, đúng chỉ định.

        Trong thời gian chờ đợi y bác sĩ cấp cứu hãy thực hiện các thao tác sau:

1. Đặt người bệnh nằm ở tư thế chân cao hơn đầu.
2. Nới lỏng quần áo và đắp chăn cho người bệnh.
3. Nếu người bệnh bị nôn hay chảy máu từ miệng, hãy lật người bệnh nằm nghiêng để phòng sặc.
4. Nói chuyện liên tục với bệnh nhân để bệnh nhân giữ được nhịp thở, tránh rơi vào trạng thái hôn mê.
5. Nếu bệnh nhân ngưng thở hãy bắt đầu hồi sức tim phổi bằng ép hơi lồng ngực và hà hơi thổi ngạt cho bệnh nhân.
6. Kiểm tra xem nguyên nhân tai biến tiêm dưới da là do đâu.

DS Nguyễn Doãn Anh