CÁCH TIÊM INSULIN ĐÚNG KỸ THUẬT TẠI NHÀ
Người bệnh đái tháo đường khi có chỉ định của bác sĩ cần sử dụng insulin để cân bằng lượng glucose máu thì việc tiêm insulin đúng kỹ thuật điều cần thiết hàng ngày. Do đó đặt ra một yêu cầu thiết thực là phải bảo đảm cho người bệnh sử dụng đúng thuốc, đúng liều, đúng cách. Bên cạnh những dạng dùng như bơm tiêm sẵn (nhưng có nhược điểm là giá thành cao) thì hiện nay tại tất cả các cơ sở y tế trong điều trị sử dụng Insulin đều phải sử dụng dạng bơm tiêm riêng lẻ cùng với lọ Insulin. Đối với Bệnh viện quân y 121, lượng bệnh nhân có chỉ định sử dụng lọ Insulin điều trị ngoại trú khá phổ biến, do đó công tác Dược lâm sàng và các bác sĩ cần hướng dẫn cho người bệnh sao cho hoàn toàn có thể tự tiêm insulin tại nhà. Sau đây là hai cách sử dụng Insulin:
KHI BỆNH NHÂN CÓ NHÂN VIÊN Y TẾ HOẶC NGƯỜI THÂN HỖ TRỢ
Chuẩn bị
Trước mỗi lần tiêm: rửa tay sạch và sát trùng chỗ tiêm
Sát trùng lọ Insulin bằng cồn 700.
Lăn nhẹ lọ Insulin trong tay trước khi rút Insulin (không được lắc) trừ Insulin tác dụng nhanh không cần lăn.
Ống tiêm insulin phải tương thích với lọ insulin.
Kéo ống tiêm ra một đoạn để lấy khí bằng lượng Insulin cần lấy và bơm lượng khí vào lọ thuốc rút ra lượng Insulin cần dùng.
Đuổi hết khí ra khỏi ống tiêm trước khi tiêm.
Kỹ thuật tiêm Insulin
Phương pháp véo da
. Tay trái dùng ngón trỏ và ngón cái véo da bệnh nhân lên.
. Ngửa mũi vát của kim lên trên, chếch với mặt da khoảng 30 – 45 độ. Đâm kim nhanh qua da. Khi có cảm giác kim đã vào vùng mô liên kết thì bỏ tay trái ra, xoay nhẹ pittong vài lần xem có máu ra không. (Nếu có thì rút bớt kim ra hoặc đâm sâu thêm)
. Khi đã bơm hết thuốc, tay trái kéo chếch căng da chỗ tiêm để thuốc không thoát ra theo mũi kim và rút kim ra nhanh.
. Sát khuẩn lại nơi tiêm.
KHI BỆNH NHÂN TỰ CHÍCH DƯỚI DA (SUB-Q)
Chuẩn bị
Rửa sạch đôi bàn tay từ 1 tới 2 phút vời xà bông nước.
Thu thập các dụng cụ, thuốc men sẵn:
Thuốc men
Ống tiêm khử trùng dùng một lần (đừng sử dụng lại các ống tiêm này)
Miếng bông hoặc miếng gạc tẩm cồn
Hộp đựng bằng plastic chống soi thủng để vứt bỏ các kim tiêm và ống tiêm đã dùng rồi.
Rửa lại tay.
Sát trùng cho vị trí tiêm.
Lăn nhẹ lọ Insulin trong tay trước khi rút Insulin (không được lắc) trừ Insulin tác dụng nhanh không cần lăn.
Lấy nắp ra khỏi lọ thuốc. Lau phần cao su phía trên cùng bằng miếng bông tẩm cồn.
Lấy ống tiêm ra khỏi gói đựng.
Tháo nắp đậy trên cây kim ra. Kéo pít tông và rút không khí vào ống tiêm. Lượng không khí cần phải bằng lượng thuốc mà bác sĩ đã quy định.
Đâm kim vào nút chặn bằng cao su phía trên cùng của lọ thuốc. Một khi kim đã xuyên qua nút chặn này rồi, thì đẩy pít tông để không khí vào trong lọ.
Giữ kim trong nút chặn và xoay ngược lọ thuốc cho úp xuống. Giữ cho đầu kim trong thuốc nước và kéo pít tông. Thuốc sẽ chảy vào ống tiêm.
Cho vào đầy ống tiêm theo liều lượng đã quy định.
Nếu quý vị rút ra nhiều quá, thì đẩy pít tông cho một chút thuốc trở lại vào lọ.
Nếu chưa lấy đủ thuốc, thì tiếp tục kéo pít tông.
Kiểm tra xem có bong bóng không khí trong ống tiêm không. Nếu quý vị thấy có bong bóng trong ống tiêm, thì gõ nhẹ vào ống tiêm trong khi kim vẫn còn dính trong nút chặn. Bọt bong bóng sẽ nổi lên phía trên cùng của ống tiêm. Đẩy pít tông nhẹ nhàng, và không khí sẽ vào lọ trở lại. Kiểm tra để chắc chắn là ống tiêm có đúng lượng thuốc quy định. Sau đó rút kim ra khỏi lọ.
Kỹ thuật tiêm Insulin
. Tay trái dùng ngón trỏ và ngón cái véo da bệnh nhân lên.
. Ngửa mũi vát của kim lên trên, chếch với mặt da khoảng 30 – 45 độ. Đâm kim nhanh qua da. Khi có cảm giác kim đã vào vùng mô liên kết thì bỏ tay trái ra, xoay nhẹ pittong vài lần xem có máu ra không. (Nếu có thì rút bớt kim ra hoặc đâm sâu thêm)
. Khi đã bơm hết thuốc, tay trái kéo chếch căng da chỗ tiêm để thuốc không thoát ra theo mũi kim và rút kim ra nhanh.
. Sát khuẩn lại da.
* Một số lưu ý chung:
- Kiểm tra thuốc trong lọ xem có bị đổi màu, có lợn cợn, hoặc mờ đục hay không.
+ Đừng dùng thuốc nếu thấy có bất cứ điều gì khác thường về chất thuốc đựng trong lọ.
+ Hãy hỏi bác sĩ hay dược sĩ xem thuốc giống như thế nào trong lọ hoặc khi không chắc chắn là thuốc có an toàn để dùng hay không. Một số loại insulin thường mờ đục.
- Để tránh hiện tượng tại chỗ tiêm gây đau hoặc nổi đỏ:
+ Tiêm Insulin ở nhiệt độ phòng, tránh để quá lạnh.
+ Đuổi hết không khí trong ống tiêm trước khi tiêm
+ Chờ cồn khô hoàn toàn trước khi tiêm.
+ Không kéo căng da tại chỗ tiêm.
+ Đâm kim nhanh qua da. Mặt vát của kim nên hướng lên trên mặt da.
+ Không rút kim ra rồi đâm lại. Kim chỉ dùng 1 lần rồi bỏ
- Vị trí tiêm:
+ Vùng cơ cánh tay, mặt trong trước đùi, mông và bụng ở vùng cách rốn 2 inch.
+ Cần xoay vòng và thay đổi vùng tiêm để tránh biến chứng loạn dưỡng mỡ.
+ Sự hấp thu Insulin tùy theo vị trí tiêm: bụng > vai > đùi > mông.
+ Các yếu tố làm tăng hấp thu Insulin: vận động; tiêm bắp; xoa bóp chỗ tiêm
+ Rút kim ra khỏi da và giữ lấy miếng chùi tẩm cồn trên chỗ chích.
+ Nếu thấy có máu hay chất lỏng trong suốt thì dùng băng gạc hay bông gỏn ấn vào chỗ chích trong vòng 5 đến 8 phút. Đừng chà xát khi ấn. Dán băng lại nếu muốn.
+ Đừng đậy nắp kim lại.
+ Vứt ống tiêm đã dùng hết vào thùng đựng đồ vứt đi. Gọi cho công ty rác tại địa phương hoặc ban y tế công cộng để tìm cách nào thích hợp để vứt bỏ các ống tiêm đã dùng rồi.
+ Ghi lại chỗ, ngày, và giờ của mỗi lần chích.
DS Nguyễn Doãn Anh
