Ngày 21/08/2017, Bệnh viện quân y 121, Quân khu 9 đã tiếp nhận bệnh nhân N.H.A, sinh năm 1996, thường trú tại phường Xuân Khánh, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ. Bệnh nhân vào viện trong tình trạng đau khớp gối (P) khoảng 1 tháng nay đã được khám và điều trị ở nhiều nơi trên địa bàn. Nhưng gần đây thấy đau tăng lên khi vận động, cử động. Khớp gối sưng nề, thể trạng suy sụp mệt mỏi, chán ăn gầy sút cân nhanh, nên vào viện khám và điều trị. Bệnh nhân đã được Khoa Chẩn đoán hình ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) khớp gối với các xung Sagital Pd PS,T2W, Coronal T2W PS, Pd. Axial T2W PS, có tiêm thuốc tương phản từ. Kết quả bệnh nhân bị tổn thương phá hủy toàn bộ đầu trên xương chày, có nhiều ổ tiêu xương, lan ra xâm lấn mô mềm phần khoang sau khớp gối. Nghĩ nhiều bệnh nhân bị Osteosarcoma đầu trên xương chày (U xương ác tính nguyên phát).
Hình ảnh tổn thương
A) Một tổn thương hỗn hợp tiêu xương và xơ cứng đầu trên xương chày, hình ảnh này đặc trưng cho Osteosarcoma (ung thư liên kết tạo xương) B. Ảnh T1W mặt cắt đứng dọc cho thấy toàn bộ chiều dài tổn thương trong xương, một phần xâm lấn mô mềm.)
Sarcom tạo xương là ung thư mô liên kết nguồn gốc từ tế bào gốc tạo xương (một loại tế bào trung mô không biệt hóa)
Đây là loại u xương ác tính nguyên phát thường gặp sau đa u tủy xương vị trí ở đầu các xương dài, hành xương, độ tuổi hay gặp ở thanh thiếu niên từ 10 – 25 tuổi, và thường gặp ở nam nhiều hơn nữ, tỉ lệ (3/2).
Nguyên nhân chính xác chưa được biết rõ, nhưng các yếu tố gia tăng nguy cơ như do di truyền: retioblastoma gia đình, hội chứng li-fraument (đột biến gen p53 trên NST 17), bệnh paget,…Chấn thương lặp đi lặp lại, viêm tủy xương, gãy xương, chiếu xạ từ trước (đột biến gen ức chế Rb NST 13)
Bệnh biểu hiện đau khu trú, tăng dần, đau khi hoạt động, phù nề mô mềm, sưng hoặc đỏ vị trí khối u, hạn chế vận động, các triệu chứng khác như sút cân, suy nhược cơ thể,…
Các phương tiện chẩn đoán như X.quang, CT Scanner, chụp cộng hưởng từ (MRI), PET- CT Scan, sinh thiết…
X.quang qui ước: rất đặc hiệu, tuy nhiên hình ảnh tổn thương trên X-quang xuất hiện chậm hơn nhiều tuần hoặc nhiều tháng so với lâm sàng, Xquang chỉ phát hiện được những tổn thương trên 1cm. Thông thường phải chụp cả phim thẳng và nghiêng nghiêng, chụp đối bên để so sánh. Đặc điểm hình ảnh ung thư xương trên X.quang là tiêu xương, đặc xương và thể hỗn hợp.
Sarcome cốt hóa: - Thể đặc xương (tổn thương mờ đậm, đôi khi rải rác vài vết sáng, bờ viền không rõ nét, tiến triển nhanh, làm thân xương phình to, mất cấu trúc, vỏ xương nham nhở, hình hoa xúp lơ xùi vào phần mềm; Thể màng xương: sớm có những đường gợn trong vỏ xương, bong màng xương, tiến triển vỏ xương bị phá hủy theo chiều sâu và rộng, màng xương phản ứng tạo ra những gai nhọn tua tủa, thẳng góc với thân xương => hình cỏ cháy.
Sarcome không cốt hóa (thể tiêu xương): U tiêu hủy xương tạo nên những ổ tiêu xương hình khuyết tròn hay hình bầu dục, trung tâm có vài thớ xương rải rác. Thường gặp ở đầu xương, lan rất nhanh sang xương xốp và phần mềm. Đầu xương trống rỗng dễ gãy, phía ngoại vi có phản ứng màng xương tạo nên hình mặt trời bụi cỏ, đám cỏ cháy, tam giác codman.
Gần đây MRI đã được sử dụng rộng rãi trong việc đánh giá tổn thương khớp gối trong chấn thương như đứt dây chằng chéo, rách sụn chêm và đặc biệt có giá trị trong chẩn đoán các bệnh lý xương khớp nói chung. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng MRI được coi là phương tiện ban đầu để khảo sát bệnh lý khớp gối, MRI có thể xác định sớm những tổn thương Sarcom mà trên X.quang thường qui âm tính. MRI là phương pháp nhạy nhất cho thấy tổn thương xương… có thể khảo sát và phát hiện những biến đổi tủy xương sớm do quá trình xâm lấn của Sarcome. Ung thư xương là ung thư mô liên kết (Sarcom) xuất phát từ tế bào tạo xương. Bệnh hiếm gặp, chiếm khoảng 0,5% trong toàn bộ ung thư. Ung thư xương thường gặp ở gần gối, nghĩa là hay gặp ở đầu trên xương chày, đầu dưới xương đùi (gần gối), đầu trên xương cánh tay, đầu dưới xương quay (xa khuỷu).
Có rất nhiều nguyên nhân gây ung thư trong đó hay gặp là rối loạn di truyền là tác nhân bên trong của cơ thể, liên quan đến quá trình phân bào có gen biến dị. Một số bệnh lành tính của xương có thể chuyển dạng thành ung thư xương như chồi xương sụn, quá phát bản sụn đầu xương dài, bệnh paget của xương, loạn sản xơ…
Khi mắc bệnh, đau là triệu chứng khởi đầu gặp nhất. Khởi phát, đau mơ hồ trong xương, sau đó đau rõ từng đợt ngắn, rất khó chịu. Triệu chứng khối u có thể xuất hiện trước, đồng thời hoặc sau biểu hiện đau. U khởi đầu là một đám sưng, chắc, nổi gồ mặt da, bờ không rõ, nắn không đau. Về sau, u to nhanh, gây biến dạng. U xâm lấn phần mềm, đau khi tăng khi cử động, vận động. Do đó chúng ta nên quan tâm và khám bệnh kịp thời để phát hiện sớm khi có những biểu hiện bất thường.
Nếu thấy những dấu hiệu bất thường như: đau nhức toàn thân, cân nặng bị giảm đột ngột, sưng hoặc nổi u cục, rối loạn chức năng xương… thì bạn nên đi khám bác sĩ ngay vì đây có thể là những triệu chứng của bệnh ung thư xương.
Trên cơ thể mỗi người đều có 206 chiếc xương khác nhau, khi xuất hiện một khối u ác tính nó sẽ phá hủy các mô xương bình thường dẫn đến ung thư xương. Ở giai đoạn mới chớm, bệnh hầu như không biểu hiện rõ rệt, các triệu chứng của nó rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý thông thường.
Hiện nay, nhiều người khi phát hiện bệnh ung thư xương thì đã ở giai đoạn nặng, việc điều trị gặp rất nhiều khó khăn. Sự chủ quan về các dấu hiệu báo trước của cơ thể về bệnh đã khiến bệnh càng thêm nặng.
Nếu có những dấu hiệu bất thường này trên cơ thể, bạn nên đi khám ngay để xác định bệnh có phải là ung thư xương.
- Sút cân nhanh: Cân nặng bị giảm đột ngột là biểu hiện chung của nhiều bệnh ung thư và đây cũng là triệu chứng đầu tiên của bệnh ung thư xương. Nếu bạn cảm thấy mình bị giảm cân một cách bất thường thì đi khám bác sỹ ngay, phát hiện các bệnh kịp thời.
- Xương bị sưng hoặc nổi u cục: Vào thời kỳ đầu, khi khối u xuất hiện, người bệnh có thể sờ thấy xương biến dạng. Nếu sưng nhiều hơn, các mô xương có thể nhô ra ngoài khiến bề mặt trơn bóng hoặc lồi lõm bất thường.
Xương bị sưng và nổi u cục ở thời kỳ đầu của bệnh ung thư xương
- Đau nhức toàn thân: Đây là những triệu chứng khi có khối u xương ở giai đoạn muộn, các độc tố trong khối u sẽ khiến cơ thể bị đau, đồng thời gây ra một loạt các triệu chứng như mất ngủ, chán ăn, thiếu máu, bơ phờ, khó chịu, xanh xao, giảm cân, suy mòn. Bạn nên đi khám càng sớm càng tốt ngay khi nhận thấy những triệu chứng này.
- Rối loạn chức năng xương: Đây là những biểu hiện nguy hiểm khi bệnh nhân bị ung thư xương nặng hơn hoặc vào giai đoạn muộn. Xuất hiện một số cơn đau, sưng và hiện tượng rối loạn chức năng xương, kèm theo các triệu chứng teo cơ tương ứng.
- Sốt cao kéo dài không rõ nguyên nhân: Hiện tượng này khiến bạn nhầm lẫn với các bệnh cảm cúm thông thường, tuy nhiên đó có thể là bệnh ung thư xương tiền phát.
- Triệu chứng bị nén ép: Khối u xuất hiện và phát triển trong khoang sọ và khoang mũi sẽ gây chèn ép vào não và mũi gây áp lực não chậm chạp và nảy sinh các vấn đề về hô hấp. Khối u vùng chậu sẽ nén vào trực tràng, bàng quang, ruột gây khó khăn khi tiểu tiện, ngoài ra, khối u tủy đè nén cột sống có thể gây hiện tượng tê liệt…!
BS CKI Trần Thanh Huệ
