Loãng xương là một vấn đề đang được thế giới rất quan tâm vì qui mô và hệ quả nghiêm trọng trong cộng đồng. Loãng xương là một bệnh nội tiết (hay có thể còn gọi là một hội chứng) với hai đặc điểm chính đó là lực của xương bị suy yếu và cấu trúc của xương bị suy giảm. Hệ quả của sự suy yếu xương và cấu trúc xương suy giảm là xương dễ bị gãy khi có lực va chạm
Sự hiểu biết về loãng xương thay đổi theo thời gian, khi bằng chứng nghiên cứu được tích luỹ qua nhiều năm. Năm 1991 tổ chức y tế thế giới chủ trì Hội nghị về chuyên đề loãng xương đã đưa ra định nghĩa về loãng xương như sau: “Loãng xương là một bệnh với đặc điểm khối lượng xương suy giảm, vi cấu trúc xương bị hư hỏng dẫn đến tình trạng xương bị suy yếu và hệ quả là tăng nguy cơ gãy xương”.
Gãy xương là một vấn đề về y tế có tầm vĩ mô bởi tần suất của nó trong dân số khá cao và ảnh hưởng lớn sức khoẻ, sinh hoạt, mất khả năng lao động, nguy cơ tử vong cao cũng như ảnh hưởng kinh tế của cả nước. Các xương thường bị gãy như xương cột sống, xương đùi, cổ xương đùi, khung xương chậu, xương cánh tay… Ở Việt Nam theo nghiên cứu dịch tể học cho thấy khoảng 20% phụ nữ trên 60 tuổi có triệu chứng loãng xương, ở nam giới tình trạng loãng xương cũng xảy ra nhưng mức độ tương đối thấp hơn nữ giới.
Do đó việc phát hiện sớm loãng xương để kịp thời điều trị tránh được nguy cơ gãy xương mang lại hiệu quả kinh tế và tăng chất lượng cuộc sống. Hiện nay trên thế giới có nhiều phương pháp đo mật độ xương, với phương châm phục vụ bệnh nhân là chính Bệnh viện quân y 121 với nguồn kinh phí của Cục Quân y Bộ Quốc phòng đã trang bị máy Phát hiện sớm bệnh lý loãng xương: Máy EXA – 3000 Đo khối lượng xương (BMD) bằng phương pháp đo hấp phụ tia X năng lượng kép (Dual Energy Xray Absorptiometry - DXA) ở các vị trí trung tâm để chẩn đoán xác định loãng xương, đánh giá mức độ loãng xương, dự báo nguy cơ gãy xương và theo dõi điều trị đây là một kỹ thuật tiên tiến không xâm lấn, an toàn cho người bệnh, kết quả chính xác, có giá trị chẩn đoán cao.
Tiêu chuẩn chẩn đoán loãng xương của Tổ chức y tế Thế giới (WHO) năm 1994, đo mật độ xương theo phương pháp DXA
Xương bình thường: T score từ – 1SD trở lên.
Thiếu xương (Osteopenia): T score dưới – 1SD đến – 2,5SD.
Loãng xương (Osteoporosis): T score dưới – 2,5SD.
Loãng xương nặng: T score dưới – 2,5 SD kèm tiền sử/ hiện
* Ai cần đo mật độ xương?
- Phụ nữ tiền mãn kinh
- Người cao tuổi
- Thiểu năng tuyến sinh dục ở nam giới
- Nghiện rượu và thuốc lá
- Có thân nhân ( Cha, mẹ, anh chị em ) từng bị gãy xương
- Trọng lượng < 47 kg
- Thiếu calcium, sử dụng thuốc Corticoids kéo dài…
- Thói quen sinh hoạt: ăn thức ăn ít canxi và/hoặc vitamin D, ít vận động,…
* Các yếu tố nguy cơ của Bệnh loãng xương
Kém phát triển thể chất từ khi còn nhỏ, đặc biệt là Còi xương, Suy dinh dưỡng, chế độ ăn thiếu protein, thiếu canxi hoặc tỷ lệ canxi/phospho trong chế độ ăn không hợp lý, thiếu vitamin D hoặc cơ thể không hấp thu được vitamin D... vì vậy khối lượng khoáng chất đỉnh của xương ở tuổi trưởng thành thấp, đây được coi là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của bệnh Loãng xương.
Tiền sử gia đình có cha, mẹ bị loãng xương hoặc gãy xương
Ít hoạt động thể lực, ít hoạt động ngoài trời, bất động quá lâu ngày do bệnh tật hoặc do nghề nghiệp
Có thói quen sử dụng nhiều rượu, bia, cà phê, thuốc lá…làm tăng thải canxi qua đường thận và giảm hấp thu canxi ở đường tiêu hóa.
Bị mắc một số bệnh: Thiểu năng các tuyến sinh dục nam và nữ (suy buồng trứng sớm, mãn kinh sớm, cắt buồng trứng, thiểu năng tinh hoàn…), bệnh nội tiết : cường tuyến giáp, cường tuyến cận giáp, cường tuyến vỏ thượng thận bệnh mãn tính đường tiêu hoá làm hạn chế hấp thu canxi, vitamin D, protein…ảnh hưởng chuyển hoá canxi và sự tạo xương, bệnh suy thận mãn hoặc phải chạy thận nhân tạo lâu ngày gây mất canxi qua đường tiết niệu, các bệnh xương khớp mạn tính đặc biệt là Viêm khớp dạng thấp và Thoái hoá khớp
Cần sử dụng dài hạn một số thuốc : Chống động kinh (Dihydan), thuốc chữa tiểu đường (Insulin), thuốc chống đông (Heparin) và đặc biệt là nhóm thuốc kháng viêm Corticosteroid (Corticosteroid một mặt ức chế trực tiếp quá trình tạo xương, mặt khác làm giảm hấp thu canxi ở ruột, tăng bài xuất canxi ở thận và làm tăng quá trình hủy xương)
CN Nguyễn Quốc Tuấn - Khoa Xét nghiệm
Đăng ngày 08/9/2016
CN Nguyễn Quốc Tuấn
