Khoảng 14 giờ 00 ngày 17/6/2024, bà Trần Thị T 68 tuổi, ngụ tại Ấp Phước Thạnh, Xã Vĩnh Phước A, Huyện Gò Quao, tỉnh Kiên Giang đang nấu ăn trong bếp của gia đình thì bị rắn Hổ Mang trong bó củi bò ra cắn vào ngón 01 bàn chân trái. Sau khi bị cắn người bệnh tỉnh, đau tại vị trí bị cắn kèm sưng nề nhiều, bệnh nhân được đưa đến thầy lang ở địa phương lấy nọc rắn. Tới 14 giờ 40 cùng ngày, khi đang được thầy lang lấy nọc rắn thì người bệnh xuất hiện sụp mi mắt, yếu cơ tứ chi, khó thở, nên được gia đình đưa đến bệnh viện Huyện Gò Quao cấp cứu, bệnh nhân được đặt ống nội khí quản, thở máy và chuyển đến bệnh viện Đa khoa tỉnh Hậu Giang, rồi bệnh nhân tiếp tục được chuyển đến Khoa Hồi sức cấp cứu Bệnh viện Quân Y 121 hồi 18 giờ 40 ngày 17/6/2024 trong tình trạng: gọi hỏi không đáp ứng, liệt cơ toàn thân (cơ mi, cơ cắn, cơ tứ chi, cơ hô hấp), bóp bóng qua ống nội khí quản, mạch 110 l/p, huyết áp: 100/60 mmHg, hai móc độc cách nhau 1cm tại ngón I bàn chân trái, có dấu hiệu hoại tử da, bàn chân trái sưng nề nhiều.
Tổn thương tại chỗ vết rắn hổ cắn của bệnh nhân T
Bệnh nhân đã được tiến hành hội chẩn viện cấp cứu, tiến hành duy trì thở máy kiểm soát, truyền huyết thanh kháng nọc rắn hổ theo phác đồ, tiêm phòng uốn ván, kháng sinh, corticoid, cân bằng dịch điện giải, chăm sóc tại chỗ vết cắn.
Bệnh nhân T được cấp cứu tại khoa Hồi sức cấp cứu BVQY 121
Bệnh nhân đáp ứng điều trị tốt, đến 01 giờ 00 ngày 18/6/2024, người bệnh tự mở được mắt, sức cơ hồi phục dần từ cơ mi, cơ tứ chi, cơ hô hấp. Đến 8 giờ 30 ngày 18/6/2024, người bệnh gọi hỏi biết, thực hiện đúng y lệnh, vết thương không sưng nề thêm, sinh hiệu, đông cầm máu, chức năng gan, thận ổn định nên được tiến hành cai máy thở, rút ống nội khí quản thành công.
Hiện tại bệnh nhân tỉnh táo, tiếp xúc tốt, sinh hiệu ổn định, tại chỗ vết rắn cắn sưng nề giảm, đã được chuyển đến khoa Nội tiêu hóa tiếp tục chăm sóc điều trị, chờ ngày ra viện.
Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới mỗi năm trên thế giới có khoảng 3 triệu người bị rắn độc cắn.Ở Việt Nam ước tính có khoảng 30 ngàn người bị rắn độc cắn mỗi năm. Ở Miền Bắc rắn hổ cắn chiếm phần lớn (93%), còn ở Miền Nam rắn lục cắn là chủ yếu (74%), trước đây có khoảng 200-300 nạn nhân tử vong mỗi năm, phần lớn do bị rắn hổ cắn, hiện nay tỷ lệ này đã giảm do phần lớn nạn nhân đã được cấp cứu kịp thời và Huyết thanh kháng nọc độc rắn đã có ở nhiều bệnh viện tuyến chuyên khoa. Tuy nhiên, do thiếu các thông tin cần thiết về phòng tránh và sơ cứu rắn độc cắn nên vẫn còn nhiều trường hợp đáng tiếc xảy ra, nhất là các nạn nhân ở vùng nông thôn, xa xôi hẻo lánh, việc sơ cứu không đúng cách, vận chuyển tới các cơ sở y tế chậm dẫn tới tình trạng nhiễm độc nặng, để lại nhiều di chứng hoặc tử vong.
Để dự phòng rắn độc cắn cần chú ý những điều nên làm và không nên làm sau đây:
Những điều nên làm:
Biết nhận dạng 1 số loài rắn độc, môi trường sống, thức ăn, đặc tính hoạt động của chúng tại địa phương, khu vực sinh sống.
Khi gặp rắn nên chủ động tránh tiếp xúc gần, không nên làm những động tác đe dọa rắn. Cần cảnh giác bị rắn cắn trong những hoàn cảnh như sau cơn mưa, vào mùa lũ lụt, mùa gặt hái và ban đêm, lao động tiếp xúc bụi rậm, đống gạch đá,…
Đề phòng rắn biển cắn, ngư dân tránh động vào rắn biển, tránh bắt rắn trong lưới và trên đường đi. Đầu và đuôi rắn rất khó phân biệt. Có nguy cơ rắn biển cắn khi bơi lội, giặt quần áo nơi nước đầm thuỷ triều, cửa sông, bãi biển.
Phải đảm bảo những dụng cụ cần thiết khi đi rừng núi, đồng ruộng, nương rẫy: Phải đi ủng hoặc giày cao cổ; Mặc quần áo vải dày che phủ kín các phần da hở, đội mũ nón rộng vành; Phải có gậy xua đuổi rắn trước khi vào khu vực cây cỏ rậm; Nếu đi đêm phải có đèn, đuốc soi đường; Phải biết cách sơ cứu khi bị rắn độc cắn; Thợ bắt rắn phải dùng dụng cụ chuyên dụng để bắt, tránh bắt trực tiếp bằng tay.
Những điều không nên làm
Trong rừng, vườn cây không nên bước chân hoặc đặt tay vào những nơi chưa quan sát rõ.
Không nên ngồi cạnh gốc cây, gò đống đất đá, bờ ruộng có nhiều hang chuột, hang mối, bụi rậm.
Không nên lật tảng đá, đống gạch, đống củi hay thân cây đổ, gỗ mục bằng tay trần (nếu cần phải dùng gậy hoặc phải mang găng cao su, đi giày).
Thận trọng khi phải kiểm tra chuồng gà, ổ gà vào ban đêm.
Không dùng tay bẻ cành cây, kiếm củi vào ban đêm.
Không đi chân không vào rừng, nương, rẫy nhất là vào ban đêm.
Không trêu chọc rắn độc (đặc biệt trẻ em).
Không nên sờ vào miệng rắn, ngay cả khi rắn đã chết, đã bị chặt đầu, lưu ý đôi khi 1 số loài rắn có khả năng giả vờ chết để tránh bị tấn công nên rất nguy hiểm nếu tiếp xúc gần.
Không nên ngủ dưới đất vì rắn hay lui tới những chỗ ấm, thấp.
Thường xuyên kiểm tra những nơi rắn hay trú ẩn (mái lợp tranh lá, mái hiên nhà, tường rơm đất có khe nứt, khoảng trống không bịt kín của ván lót sàn,....)
Khi đã bị rắn cắn, không cần cố xác định chủng loại rắn, cần được sơ cứu nhanh, vận chuyển an toàn đến cơ sở y tế gần nhất có khả năng hồi sức cấp cứu, và có huyết thanh kháng nọc rắn độc càng sớm càng tốt. Không đưa nạn nhân bị rắn cắn đi trị thầy lang, đắp thuốc, đắp lá, chích, rạch, giác hút, chườm đá, chích điện…vì sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, tăng sự hấp thu nọc độc và dễ chảy máu thêm, làm chậm được dùng huyết thanh kháng nọc độc rắn. Trường hợp không có đủ các phương tiện sơ cấp cứu, hoặc không biết cách sơ cứu thì phải nhanh chóng chuyển nạn nhân ngay bằng bất cứ phương tiện nào khả thi nhất, không để mất nhiều thời gian vì chờ lực lượng y tế hay tổ cấp cứu chuyên nghiệp. Nếu bắt được rắn hoặc thu được xác rắn thì cho vào túi đựng an toàn và vận chuyển theo cùng với nạn nhân./.
Bác sĩ Nguyễn Tấn Thạnh
